Zelferkenning

Ichaouiyen

De Ichaouiyen, ook wel genoemd: Chaoui Imazighen, Imazighen van de Aurès, zijn een amazigh bevolking uit de bergachtige regio van de Aurès, oostelijk Algerije.

Hun gebied bestrijkt niet alléén het Aurès gebergte, maar ook delen van de vlakte Belezma, de hoogvlaktes van Constantine en delen van de Chots (omgeving Biskra). De Ichaouiyen zijn na de Kabyliërs het grootste Amazigh-volk uit Algerije en de 5^e grootste van Noord-Afrika. De Ichaouiyen, ook wel Imazighen van de Aurés genoemd, zijn één van de minst bestudeerde Amazigh volkeren uit Noord-Afrika. De 2 meest recente onderzoeken over het gebied zijn de onderzoeken van André Basset (1961) en Thomas Penchoen (1973). Het gebied van de Ichaouiyen Imazighen is altijd al achtergesteld geweest, zowel onder de Franse overheersing als hedendaags onder het Arabische regime.

POPULATIE:

De Ichaouiyen zijn na de Kabyliërs het grootste amazigh volk van Algerije. Er bestaat echter geen exacte cijfers over het aantal berberofone Ichaouiyen. In het jaar 1913 hield het onderzoeksbureau van Doutté/Gautier een volkstelling. Ze kwamen uit op een aantal van 376.497 berberofone Ichaouiyen, op een Algerijnse bevolking van 4.447.179. De Ichaouiyen zouden volgens deze volkstelling 8,5 % uitmaken van de Algerijnse bevolking.

In 1966 hield de Algerijnse regering haar eerste volkstelling. Volgens Algiers zou het aantal Ichaouiyen uitkomen op een aantal van 450.000, terwijl de totale Algerijnse bevolking 12.102.000 bedroeg. De berberofone Ichaouiyen maakten volgens dit onderzoek maar 3,7% uit van de totale Algerijnse bevolking, terwijl zij 53 jaar daarvoor (1913) een aandeel hadden van 8,5%. Een merkwaardig geval, dat zou dus betekenen dat de Ichaouiyen meer dan de helft zijn afgenomen, rekening houdend met de percentuele aandeel in de Algerijnse bevolking.

Men kan dus zien dat er een enorme verschil is tussen het onderzoek uit 1913 en 1966. De Ichaouiyen zouden in verhouding met de overige Algerijnen sterk zijn gedaald, iets wat onmogelijk is, zelfs al zou men rekening houden met een plattelandsontvolking. Oorzaak van dit fenomeen kan men verklaren uit het feit dat veel Ichaouiyen veelal tweetalig zijn, zelfs de Ichaouiyen uit het platteland. In 1966 was de berberofone Aures regio nauwelijks gemengd met Arabisch sprekende Algerijnen. De Ichawiyen hadden de gewoonte om buiten hun gemeenschap (dorpje) al gauw te nijgen naar het Algerijns Arabisch. Hierdoor gaven veel berberofone Ichaouiyen op dat zij het Arabisch hadden als moedertaal en zo als Arabieren werden aangerekend.

Een toelichting op de volkstelling van 1966. In de berberofone massief van het Aurès gebergte gaf slechts 44% aan het Tamazight als moedertaal te hebben. Dit was niet in overeenstemming met het werkelijkheid. Zelfs in de plattelandgemeenten van de Aurés, die bijna allen bestaan uit berberophone Ichaouiyen, gaf de meerderheid aan Arabisch als moedertaal te hebben. Als we deze cijfers gaan vergelijken met de Wilaya (district) van Tizi-Ouzou (Kabylië) dan zien we een enorm verschil. Op dezelfde datum gaven 83% van de inwoners van de Wilaya Tizi-Ouzou aan het Tamazight als moedertaal te hebben.

Dit verschil kan dus verklaard worden uit het feit dat veel Ichaouiyen de drang hadden zichzelf als Arabier te zien in plaats van Amazigh.

In 1986 werd er wederom een volkstelling gehouden door de Algerijnse regering. Als wij zouden uitgaan van het percentage 3,7%, dan zouden de Ichaouiyen uitkomen op een aantal van 850.000. De Algerijnse regering kwam uit op een aantal van 22,5 miljoen Algerijnen waarvan 1,9 miljoen uit de provincies van de Aurès. De meeste provincies van de Aurés herbergen een deel Arabisch sprekenden. Ook hier is het exacte aantal Ichaouiyen moeilijk te zeggen. We moeten het aantal van 850.000 als minimaal en het aantal 1.900.000 als maximaal nemen. Anno 2008 zal het aantal Ichaouiyen, rekeninghoudend met de groei van de bevolking, ruim 2.000.000 zijn.

TAAL:

Er bestaat grote onduidelijkheid over de taalkundige verdeling van de Aurés. Velen maken het onderscheidt tussen de oostelijke Chaoui dialect en het Westelijke Chaoui dialect. Men beschikt niet over actieve onderzoeken naar de dialecten van de Ichaouiyen. Volgens de Ichaouiyen zelf bestaat het tamazight van de Ichaouiyen uit vijf dialecten:

• Dialect van Thbathent (Batna), centraal
• Dialect van Tébessa , noordoosten
• Dialect van Khenchela, zuidoosten
• Dialect van Merouana, westelijk
• Dialect van Arris, zuidelijk

Het kabylische dialect uit klein-Kabylië vertoont veel eigenschappen met het tamazighttaal van de Ichaouiyen.

Een paar eeuwen terug verliep de communicatie tussen Kabyliërs en Ichaouiyen bijna vlekkeloos omdat toen der tijd de twee gebieden geografisch aan elkaar verbonden waren via de regio van Sétif, die hedendaags is gearabiseerd. In Noord-Afrika zijn maar twee Amazighvolkeren die aan elkaar grenzen, dat zijn de Imazighen uit de Atlas en de Ichelhiyen uit de Hoge- en Anti-Atlas van Marokko, de rest worden door Arabofone gebieden afgesneden, zo ook tussen Kabylië en de Aures. Daardoor vertoont het dialect van klein-Kabylië, het gebied ten oosten van de Kabylische havenstad Bgayet (Bejaïa), veel gelijkenissen met het tamazight van de Ichaouiyen. Klein-Kabylië kan men zien als overgang van het dialect van groot-Kabylië (Tizi-ouzou e.o.) naar de Aurés. Het Tamazight van de Rif (Noord-Marokko) en Ichenouiyen (Imazighen van Tipaza e.o, Algerije) vertonen veel gelijkenissen met het tamazight van de Ichaouiyen. In Noord-Afrika zijn de verschillen van west naar oost minder dan die van noord naar zuid.

AMAZIGHBEWUSTZIJN

De Amazighbewustzijn is sinds eind jaren 80 in opkomst in de Aurés, mede dankzij inspiraties uit Kabylië. In de loop der jaren zijn er veel liederen gemaakt over de amazigh/berberidentiteit, die in eerste instantie wederom beïnvloed is door de kabylische zangers als Matoub Lounes, Idir en Ait Menguellet. De Chaouiaanse zangers Dihya, Mihoub, Masanissa en Amirouch hebben daarna ook een steentje bijgedragen aan de opkomende amazighbewustzijn in de regio van de Aurès.

STEDEN

Ichaouiyenland heeft 4 steden met meer dan 100.000 inwoners: Tbathent, Tébessa, Khenchela en Äin Béïda. In de steden Constantine, Souk Ahras, Oum el Bouaghi en Biskra wonen een grote populatie Ichaouiyen Imazighen, deze steden bevinden zich aan de rand van Ichaouiyenland, in arabofone gebieden.

De administratieve indeling van de Aurès regio is duidelijk niet in het voordeel van de Ichaouiyen, zoals elders in Noord-Afrika. Ichaouiyenland is verdeeld in de drie Wilaya’s: Biskra, Constantine en Annaba. Hierdoor versnelt men de Arabisatie in het gebied. In de stad Tbathent wordt hedendaags meer Arabische gesproken dan Tamazight. Ook in de steden Kenchela en Tébessa wordt steeds meer het Algerijns Arabisch gesproken.

Tbathent (Batna):

Tbathent is het grootste stad van Ichaouiyenland met een officieel inwoneraantal van 287.000 inwoners, het is tevens de hoofdstad van de Aurès regio. Het is de 5^e grootste stad van Algerije. De stad kent geen lange geschiedenis, de stad werd gesticht in 1844 door de Fransen.  Tbathent was in tijde van de opstand tegen Frankrijk het hoofdkwartier van het Algerijnse verzet tegen de Fransen (1954 t/m 1962). In de omgeving van Tbathent staan nog enkele ruïnes uit de romeinse tijd zoals de ruïnes van Timgad en Madghacen.

De overgrote meerderheid van de inwoners van Tbathent zijn Ichaouiyen, maar het Algerijnse-Arabisch begint te domineren in deze stad, meer dan 50% is Arabischtalig in tegenstelling tot het achterland van Tbathent, die wel hoofdzakelijk berberofone is. Tbathent is gelegen in een dal die de overgang vormt van de Aurès gebergte naar de Sahara steppe en tevens grenst aan de arabofone streek van Sétif.

Vanaf 1992 heeft Tbathent een enorme groei doorgemaakt mede dankzij de bouw van vele handelscentra en nieuwbouwwoningen. De bevolkinsaantal is de laatste 15 jaar explosief gestegen.

Onder de stad Tbathent bevondt zich vroeger de stad Lambesé, die door stortvloeden verschuivingen hebben veroorzaakt en zodoende de stad bedolven werd door zand.

Tébessa

Tébessa is met 162.000 inwoners na Tbathent de grootste stad van de Aurès. De stad ligt op 20 kilometer afstand van Tunesië. Het is een culturele stad met een lange geschiedenis. Tébessa is gesticht door de Numidiërs (Imazighen van de toenmalige koninkrijk Numidië). De stad heeft vele invasies gekend, onder andere van Romeinen, Carthagers, Grieken en Fransen. Hedendaags kent Tébessa vele monumentale gebouwen zoals de Romeinse Caracalla (Zie foto). De inwoners van Tébessa zijn Ichaouiyen en de voertaal is Tachaouit (Tamazight van de Áures) en de laatste tijd doet het Algerijns Arabische dialect (Darija) meer van zich spreken. In Khenchela en Tébessa komt de arabisatie moeizaam op gang doordat verreweg de merendeel van de inwoners van berberofone is. Deze twee steden zitten dan ook diep in het Áures gebergte verstopt in tegenstelling tot Tbathent, die in zich bevindt in een vlakte aan de rand van de Aurès gebergte.

Khenchela

Khenchela is na Tbathent en Tebessa de grootste stad van de Aures met 120.000 inwoners. Veel Ichaouiyen zien Khenchela als het centrum van de Aures omdat Khenchela zich centraal in de Aures bevindt en tevens de cultuur goed heeft gewaarborgd. De stad bevindt zich op een hoogte van 1200 meter boven de zeespiegel en s’winters kan het er flink vriezen. De natuur rond de stad Khenchela is wonderschoon, bij toeristen erg in trek. Khenchela behoort samen met Tebessa, Tizi Ouzou en Bejaija (Kabylië) tot de grootste berberofone steden van Algerije. Tbathent (Batna) en Aïn Béïda zijn zodanig gearabiseerd, dat men de steden niet tot de berberfone steden kan rekenen. In Khenchela dragen de meeste vrouwen nog altijd traditionele kleding, iets wat men weinig ziet in overige Amazigh gebieden in Noord-Afrika. Khenchela is ook bekend vanwege de Folkore, tradioneel de tamja. Khenchela was vroeger geliefd als schuilplaats door Amazigh strijders zoals Kahina.